مقایسه تطبیقی نظام آموزشهای فنی و حرفه ای و مهارتی رسمی ایران با برخی از کشورهای موفق دنیا

بسم الله الرحمن الرحیم

دانش گمشده مومن است ( حضرت محمد (ص)

کارصیغل آدمی است   ( امام علی علیه السلام )

من به دنبال استخدام متخصصان « غیر ممکن » هستم . (بیل گیتس)

موضوع :

مقایسه تطبیقی نظام  آموزشهای  فنی و حرفه ای و مهارتی رسمی ایران با برخی از کشورهای موفق دنیا

           نویسنده :

                 عبداله خاکسار ازغندی

              کارشناس ارشد روان شناسی

معاونت اداره کل و مدیریت آموزش و پرورش شهرستان تربت حیدریه

هنرستان کار و دانش علم و صنعت

سال تحصیلی :  91 – 90

تلفن تماس: [phone]

Gmail: [e-mail]

چکیده :

آموزش ، صرفا" ارائه اطلاعات از جانب آموزشگر به فراگیر نیست . بلکه وی ، برای انجام بعضی از امور خود نیازمند آموزش های عملی است . زیرا خواه ناخواه درگیر فراگرفتن توانایی های مهارتی – حرکتی خویش می شود.   . انقلاب صنعتی نه تنها در عرصه های اقتصادی – اجتماعی و علمی دگرگونی های پشمگیری را پدید آورد ، بلکه نظامهای آموزشی را نیز ، از بنیاد دگرگون کرد . به حدی که نظامهای آموزش سنتی ، دیگر نمی توانستند همگام با این حرکت های پرشتاب علمی و فنی پیش روند . لذا، اهمیت آموزش فنی و حرفه ای بیشتر از دیگر بخش های آموزشی ، جلوه گر شد . در این جهان فرا صنعتی امروز ، توسعه به معنی عام ، بدون توجه به آموزش ، به ویژه آموزش فنی و حرفه ای ، مفهوم نخواهد داشت و اکنون ، ماشین ها 99 درصد کارها را انجام می دهند ، در حالیکه صد سال پیش ، این رقم فقط 6 در صد بود . بنابراین امروزه ، انقلاب علمی و فنی نیازمند نیروی انسانی ماهر است . فن آوری ، آموزش و توسعه ، مثلث پیشرفت های اقتصادی – اجتماعی را تشکیل می دهند . علوم و فن آوری ها ، حاصل دست و مغز انسان ها هستند که به یاری آموزش به دست می آیند

واژه های کلیدی:  (آموزش فني و حرفه اي) :

(Technical & Vocational Training) آموزشهايي است كه به منظور ايجاد مهارت و توانايي براي احراز شغل‘ حرفه و كسب و كار  به افراد ارائه مي شود و يا كارآيي فرد را افزايش داده و موجب كاهش هزينه و افزايش كيفيت زندگي مي شود . اين آموزش ها در كشورمان به صورت آموزش رسمي (formal) و غير رسمي (nonformal)  شامل آموزش هاي متوسطه فني و حرفه اي و كار دانش، كارداني فني و حرفه اي و علمي – كاربردي، ضمن خدمت و مديريت حرفه اي تخصصي و آموزش هاي كوتاه مدت براي  سه سطح آموزش كارگر(ماهر، نيمه ماهر )، آموزش تكنيسين و آموزش مهندس و كارشناس صورت مي گيرد اين آموزش ها در سطح آموزش كارگران (ماهر و نيمه ماهر) عمدتا به صورت 70% عملي و 30% تئوري به كارآموزان ارائه مي گردد . نظام قابل تشخيص مديريت و سازمان آموزش هاي فني و حرفه اي شامل: 1 – آموزش حرفه اي (Vocatinonal Education) 2 – حرفه آموزي بازار كار (Labour Market Training) 3 – حرفه آموزي بنگاه اقتصادي (درون بنگاهي) (Enterprise Training) مي باشد مطابق 22 ماده قانوني موضوعه اجراي حرفه آموزي بازار كار (آموزش هاي و حرفه اي كوتاه مدت غيررسمي) به سازمان آموزش فني و حرفه اي كشور واگذار شده است.

 

1

 

مقدمه :

          آموزش ، صرفا" ارائه اطلاعات از جانب آموزشگر به فراگیر نیست . بلکه وی ، برای انجام بعضی از امور خود نیازمند آموزش های عملی است . زیرا خواه ناخواه درگیر فراگرفتن توانایی های مهارتی – حرکتی خویش می شود. علاوه بر آن ، افراد برای قبول مشاغل و مسئولیت های اجتماعی نیازمند فرگیری مهارت ها و فنون خاص هستند .  بنابراین از نکات مهم در نظام آموزش و پرورش جهان ، برنامه ریزی برای کسب این مهارت ها و بهینه سازی آنها است . چون فراگیری این مهارت ها علاوه بر حافظه ، نیازمند درگیری سایر اعضای بدن خواهد بود . بنابراین ، می توان گفت آموزش های عملی برای تحقق آن چیزهایی است که فراگیر پیشاپیش در ذهن خود ساخته است . بنا به گفته ژول ورن : « هرچیزی که در ذهن کسی تصور شود فرد دیگری پیدا خواهد شد که آن را در عالم واقع بوجود آورد. » در دنیای امروز نمی شود انسانهایی تربیت کرد با سر هایی بزرگ اما دست و پایی کوچک . نمی شود فرآیند آموزش را مانند عملکرد «ضبط و صوت در نظر گرفت » . نمی توان ادعا کرد که دانستن بیشتر مساوی است با تربیت بهتر . نمی توان گفت که معلمان تنها منبع علم و دانش و خدای اطلاعات هستند و ...  . 

 بیان مسئله :

         بدون شک توجهی که به آموزش فنی و حرفه ای مبذول می شود ، یک انگیزه ی سیاسی قوی داشته است . یکی از پیامدهای انقلاب صنعتی از دهه ی 1930 تا 1970 معضل بیکاری بوده است . در این دوره ستیز و جدال بین طرفداران حرفه ای کردن آموزش و مخالفان آن به اوج خود رسید و کارفرمایان ، نظام آموزشی را مسئول بیکاری می دانستند . به همین دلیل دولتمردان همگام با کارفرمایان ،حرفه ای کردن آموزش را مورد توجه قرار دادند تا از این طریق بتوانند پاسخگوی نیازهای شغلی توده ی مردم باشند . در کشور های جهان سوم و استعمار زده وضع به گونه ای دیگر بود . هنگام سخن گفتن از آموزش فنی و حرفه ای در آنها ، بدون تردید مساله ی استعمار نیز باید بررسی شود . چرا که گسترش علوم و فنون با نفوذ استعمارگران در جهان آغاز شد . به دنبال نفوذ انان و افزایش تولید ، با تجارت و مبادلات بین المللی نیروی کار ، اقتصاد جهان از دایره ی محدود منطقه ای خارج شده و به یک اقتصاد جهانی تبدیل شد . به دنبال این تحولات ، استعمارگران که یکی از راه های سلطه را بر مستعمرات خود از طریق ، نظام های آموزشی آنها می دیدند ، سیاست های آموزشی استعماری را یکی پس از دیگری در این کشورها پیاده کردند . تاهنگامی که به صدور کالا نیاز داشتند ، اجازه ندادند نظام آموزشی کشورهای استعمار شده بر اساس نیازهای ملی آنها ، گسترش یابد بلکه به آموزش هایی اجازه دادند که به آموزش های استعماری مشهور هستند . نگاهی کوتاه به برنامه های نظام های آموزشی کشورهای استعمار زده در این رابطه ، گویای این واقعیت است که اکثر دروس برنامه های نظام آموزشی آنها را دروس نظری تشکیل می داد . اما آموزش های فنی و حرفه ای زمانی در کشورهای استعمار زده آغاز و گسترش یافتند که استعمارگران به دلیل نیروی کار ارزان موجود در این کشورها ، به جای صدور کالا ، به صدور سرمایه ، فن آوری ، صنایع و کارخانجات به این کشورها تصمیم گرفتند . در این موقع استعمارگران کوشیدند تا برای سرمایه ، صنایع و تکنولوژی خود ، نیروی کار نیمه ماهر را تربیت کنند که با دستمزد پایین در بخش نه چندان حیاتی فرآیند تولید ، مشارکت کنند تا کالاهای مورد نظر استعمارگران را تولید کنند ، بدون آنکه در این فرآیند اجازه دست یابی به دانش و فن آوری ها را داشته باشند . یکی دیگر از انگیزه های توجه و روی اوری به آموزش های فنی و حرفه ای را باید ظهور طبقه ی جدید (سرمایه دار ) که به طبقه ی متوسط ، شهرت داشت ، به حساب آورد . در نتیجه ، تمدنی را که سرمایه داران اروپایی به وجود آوردند ، سرشار از تنعم ، ثروت ، رفاه و آسودگی برای طبقات بالا و متوسط و پر از تضاد و تعارضات اجتماعی در میان تهی دستان ، فرو دستان و تولید کنندگان واقعی جامعه بود . به همین دلیل ، امید آن بود که آموزش های حرفه ای بتوانند با مجهز کردن توده ی مردم به مهارت های شغلی و حرفه ای در حد قابل قبول ، شکاف اجتماعی و اقتصادی را میان توده ی مردم و تضاد با طبقات بالا را کاهش داده و از طرف دیگر ، از طریق ارائه ی این آموزش ها ، طبقات پایین و گروه های ضعیف بتوانند از انحصاری شدن مشاغل سطوح بالا جلوگیری کنند .

ضرورت و اهمیت آموزش های فنی و حرفه ای :

انقلاب صنعتی نه تنها در عرصه های اقتصادی – اجتماعی و علمی دگرگونی های پشمگیری را پدید آورد ، بلکه نظامهای آموزشی را نیز ، از بنیاد دگرگون کرد . به حدی که نظامهای آموزش سنتی ، دیگر نمی توانستند همگام با این حرکت های پرشتاب علمی و فنی پیش روند . لذا، اهمیت آموزش فنی و حرفه ای بیشتر از دیگر بخش های آموزشی ، جلوه گر شد . در این جهان فرا صنعتی امروز ، توسعه به معنی عام ، بدون توجه به آموزش ، به ویژه آموزش فنی و حرفه ای ، مفهوم نخواهد داشت و اکنون ، ماشین ها 99 درصد کارها را انجام می دهند ، در حالیکه صد سال پیش ، این رقم فقط 6 در صد بود . بنابراین امروزه ، انقلاب علمی و فنی نیازمند نیروی انسانی ماهر است . فن آوری ، آموزش و توسعه ، مثلث پیشرفت های اقتصادی – اجتماعی را تشکیل می دهند . علوم و فن آوری ها ، حاصل دست و مغز انسان ها هستند که به یاری آموزش به دست می آیند . این دستاوردها به نوبه ی خود بر شیوه و ماهیت آموزش اثر می گذارند و از این کنش و  واکنش ، توسعه و پیشرفت حاصل می شود . امروز بنیان تولید ثروت ، دیگر نه در عضله بلکه در مغز است و روشن است که تربیت مغزاهایی که امروز و فردا به آنها نیاز است ، جز با آموزش امکان پذیر نخواهد بود . بعد دیگر آموزش های فنی و حرفه ای در نقش اجتماعی – فزهنگی آنها نهفته است . یکی از نمودهای نابرابری های اجتماعی ، محرومیت از تحصیل به علل گوناگون است . برخورداری توده ی وسیعی از مردم از آموزش های فنی و حرفه ای سبب می شود تا فاصله ی قشرهای اجتماعی تا حدی کاسته شود و توان کاری افراد بالا رود و در نتیجه گروه بیشتری از مردم در نقش های اجتماعی مشارکت کنند. اگر آموزش های فنی و حرفه ای با کیفیت گسترش یابند و کار یدی و مغزی هر دو در پیوند با هم اهمیت پیدا کنند ، ارزش های نوینی در جامعه ظاهر می شوند . یعنی به کار یدی تحقر نمی شود و به کار اداری بیش از حد ارج نمی نهند . و این ممکن نیست مگر اینکه اقتصاد وابسته به صنایع خارجی و مبتنی بر دلالی و خدمات ، رفته رفته جای خود را به اقتصاد مستقل و تولیدی بدهد . آمارهای سازمان یونسکو ، بیانگر این است که در کشورهای در حال توسعه،میزان پیشرفت های اقتصادی و اجتماعی با ثبت نام شدگان در آموزش های فنی و حرفه ای رابطه ی مستقیم دارد.

ساختار نظام های آموزش فنی و حرفه ای در کشورهای موفق : 

ساختار آموزشی مالزی:     آموزش فنی و حرفه ای            انواع مدارس

۱) مدارس فنی متوسطه که در آن آموزش عمومی )پایه) و دروس فنی به دانش آموزان ارائه می شود تا بتوانند آموزش عالی در رشته فنی را دنبال کرده و به حرفه متناسب با رشته تحصیلی خود دست یابند. از جمله مهمترین اهداف مدارس مذکور می توان به ارائه تکنیک و دانشگاه، ارائه آموزش فنی و علمی به دانش آموزان مستعد و علاقه مند و بالابردن سطح و استاندارد نیروی کار مجرب در جهت آشنا سازی آنان با نیازهای صنعتی کشور اشاره کرد. مانند مدارس نظری که دانش آموزان این مدارس نیز نیازمند گذراندن دروس پایه باشند.

۲) مدارس حرفه ای: دانش آموزان پس از گذراندن مقطع آموزش مقدماتی متوسطه، به این مدارس راه می یابند. از جمله مهمترین اهداف آموزشی مدارس فوق می توان به تأمین نیروی انسانی فنی برای بخش های صنعتی و تجاری، درنظر گرفتن برنامه ریزی دولت و شخص متنا سب با نیاز های ضروری و تحولات بخش صنعتی حال وآینده، ایجاد مؤسسه ای جهت جذب فنون و مهارت ها برای آموزش دهی اشاره کرد.

درمدارس فوق ۲جنبه (آموزش حرفه ای عمومی یا گواهینامه آموزش حرفه ای و آموزش آماده سازی دانش آموزان جهت اخذ گواهینامه مهارت های مالزی که توسط شورای ملی آموزش حرفه ای اعطا می شود، مدنظر است. مدارس حرفه ای همچنین دوره های پـاره وقـت تـخصصی برای متصدیان دوره اخذ گوا هینامه صلاحیت آموزشی در مالزی در نظر می گیرد تا مهارت ها را درحیطه ها دنبال کنند.

آموزش و پرورش استرالیا:        آموزش فنی و حرفه ای VET

اتحادیة استرالیا، شکل سنتی مقتدرانه ای از آموزش و پرورش حرفه ای دارد. اما سال های این نوع آموزش و پرورش محدود به طیف اندکی از صلاحیت ها و استعدادهایی می شد که توسط مؤسسات آموزشی پیشرفته و فنی دولتی ارائه می شدند. درسال ۱۹۷۴، یک نگرش مجدد ملی، آغاز گر سیستم آموزش و پرورش حرفه ای ملی بود که رشد چشمگیری داشته و هم اکنون نمایانگر قشر گسترده ای از فعالان این امر است. بخش مسئول پرورش ملی استرالیا (ANTA) در سطح ملی قرار دارد .ANTA که درسال ۱۹۹۴ تأسیس شد پیکره ای از یک قدرت مشترک المنافع است که ریاست آن را هیأت راهنمای صنعتی به عهده داشته و وزرای منطقه ای ، ایالتی و مشترک المنافع را در چگونگی دستیابی مفیدتر به یک جامعیت ومرکزیت ملی برای سیستم VET راهنمایی می کند. این وزراء (که مجموعاً با عنوان هیأت وزرای ANTA شناخته می شوند) مسئولیت اخذ تصمیمات نهایی مربوط به طراحی و سیاست استراتژیک) منطقه ای، سرمایه گذاری و اولویت ها و اهداف ملی را برعهده دارند.اهمیت هیأت ANTA درفرآیند سیاست گذاری، نقش حیاتی را که هم اکنون، صنعت در سیستم استرالیایی بازی می کند، مشخص می کند. منافع منطقه ای و ایالتی توسط افرادی با عنوان مسئولان پرورش منطقه ای و ایالتی معین می شوند .

این مسئولان، نیازهای پرورش اجتماعی و صنعتی حوزة فرماندهی مربوط به خود را در حالی مورد توجه قرار می دهند که مرکزیت ملی را نیز حفظ می کنند. آنان در طرح های آموزش و پرورش حرفه ای سالانة خود با طرح ملی نیازهای پرورشی استرالیا همکاری دارند در طول چند سال گذشته، افزایش اساسی در تعداد مؤسسات خصوصی صورت گرفته که ارائه کنندة دوره های آموزش و پرورش حرفه ای هستند. با این وجود، امروزه رقابت این مؤسسات با دیگر ارائه کنندگان خصوصی و یا آنهائی که سرمایه گذاری مردمی دارند، ادامه می یابد. این سیستم پیشرفته، امکان انتخاب های متعددی را برای افراد بوجود می آورد تا بتوانند در پی یادگیری بلند مدت باشند. اصلاح عمده در سیستم استرالیایی، حرکت به سمت پرورش مبتنی بر شایسته سالاری بوده است، توجه این نگرش، بر ایجاد مهارت های معین صنعتی در افراد، دستیافته های موفقیت آمیز و اثبات آن چیزی است که فرد یادگیرنده را در چهار چوب صلاحیت های استرالیا، شایسته و لایق صلاحیت های مرتبط می کند. طبق این روش ، محتوای پرورش را نیازهایی تعیین می کند که مربوط به صنعت و صلاحیت هایی باشد که در زمان نیل به مهارت ها، بروز پیدا می کند. در ابتدا، سیستم آموزش و پرورش حرفه ای استرالیا بر ارائة تولید تکیه داشت و زمینه را برای فعالیت های محدود صنعتی در توسعة دوره های پرورشی مساعد می کرد که نیازهای نیروی کاری آینده را تأمین کند. در صنعت، مهارت هایی مورد توجه بود که سیستم آموزش و پرورش حرفه ای به مردم ارائه می داد که این مهارت ها به شکلی نامتناسب، همردیف با مهارت های مورد نیاز افراد در مکان های کاری قرار گرفتند. با معرفی صنعت ملی که استاندارد های کیفی را ارتقاء بخشید، نیازهای صنعتی بیشتر نمایان شد. با این وجود، هنوز دولت به برنامه های اعتباری و پرورشی نظم می بخشید و پرورش بازرگانی محدود به تعداد نسبتاً محدودی از صنایع می شد. این نگرش، دربرگیرندة تعداد کمی از صنایع بوده و کار بیشتری لازم بود تا از این امر اطمینان حاصل شود که نیازهای نیروی کار استرالیا که به سرعت تغییر می یافتند با پیشرفت های آتی و جدید در رشد و تولید مرتفع می شدند . ابتکارهای استراتژیک که اکنون راهنمای سیستم آموزش و پرورش حرفه ای ملی استرالیا است در مقاله ای با عنوان «پلی به آینده ـ استراتژی ملی استرالیا در آموزش و پرورش حرفه ای ۲۰۰۳ ـ ۱۹۹۸»آورده شده است .

اهداف اصلی که مؤید نگرش این سیستم هستند عبارتند از:

ـ آماده سازی مردم استرالیا برای ورود به دنیای کار .   ـ افزایش تحریک و فعالیت در بازار کار .

ـ دستیابی به نتایج مساوی و متناسب در VET     ـ افزایش سرمایه گذاری در حوزه آموزش فنی و حرفه ای

ـ به نهایت رساندن ارزش هزینه های عمومی آموزش فنی و حرفه ای

در کمک به دستیابی به اهداف اصلی مشخص شده در « استراتژی ملی آموزش فنی و حرفه ای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۳ »استرالیا، راهکارهای گوناگونی را اجراء کرده که هدف آنها توسعه و پیشبرد علائق و ارزش های جامعه نسبت به امر پرورش و اصلاح عملکرد صنعت است تا باعث هدایت جامعه به سوی آموزش و پرورش بلند مدت و همیشگی شود. این حرکت به سمت «فرهنگ پرورش» که حامی فرهنگ یادگیری است، در پی ایجاد مجموعه ای از رفتارها، عقاید و ارزش های ذاتی است که در همة استرالیایی ها مشترک است و آنها را به سوی کسب منافع و علایق بلند مدت در آموزش و پرورش حرفه ای و تعهدات مشهود و بارز در مشارکت و سرمایه گذاری هم در زمینة پرورش رسمی و هم غیر رسمی، سوق می دهد.امروزه بسیاری ازمدارس استرالیا برنامه های حرفه ای مرتبط و جامعی را علاوه بر دوره های رایج دبیرستان برای دانش آموزان خود تدارک دیده اند. اطلاعات دوره ها و روش ها برای یکسان سازی با VET در مدارس افزایش یافته تا دانش آموزان مدارس استرالیا، اطلاعات لازم را برای انتخاب رشتة دبیرستان و آموزش پس از دبیرستان داشته باشند .

خط مشی های یکپارچه میان بخش های مختلف بدان معناست که مردم با سطوح مختلف تحصیلی می توانند آموزش های گوناگونی ببینند. بسیاری از بانیان آموزش و پرورش حرفه ای و مؤسسات آموزش عالی با موفقیت، روابطی را ترویج کرده اند که ارتباطات یک بخش با بخش دیگر را تسهیل می کند. این مسأله در حرکت در هر دو جهت صدق کرده و شکلی از تجربة جدید استرالیا این است که بسیاری از دانشجویان دانشگاه ها در دورة تحصیل خود به صلاحیت های آموزش و پرورش حرفه ای دست می یابند. در واقع اهمیت و کشش این ارتباطات جایگزین، در حال حاضر بیشتر از تعداد دانش آموزانی است که از دوره های آموزش و پرورش حرفه ای جذب دانشگاه می شوند. ترتیب های متنوع روش ها برای دانش آموزانی که در یک شاخه صلاحیت دارند به آنان اجازه می دهد تا به تحصیل و کسب صلاحیت و توانایی در شاخه دیگر بپردازند .

ساختار نظام آموزشي فرانسه : بر مبناي دو محور اصلي (پايداري) و (پويايي) بررسي مي شود. در محور پايداري، سياست هاي آموزشي و قوانين در جهت دست يابي به وضعيت مطلوب آموزشي و در محور پويايي، نوساماني ساختارها و استقرار زيرساخت ها، اهداف و عملکرد وضعيت موجود نظام آموزشي کشور مورد توجه قرار گرفته است. محور پايداري بر مفهوم تداوم در حفظ ارزش هاي سه گانه جمهوري (برابري، برادري و آزادي) تاکيد دارد.
    در اين محور، تلاش هاي متفکران و مسئولان کشور ظرف مدت بيش از دو قرن پس از انقلاب فرانسه (1995-1789) در قالب سياست هاي عمده آموزشي عرضه گرديده است.محور پويايي و نوآوري نيز که به معناي تکاپوي وضعيت موجود نظام آموزشي (سياست ها، اهداف، ساختار، کادر و عملکرد آموزشي) است، درجهت پاسخگويي به نيازهاي جامعه در حال تحول و دست يابي به وضعيت مطلوب آموزشي عنوان گرديده است. به طورکلي مي توان گفت که نظام آموزشي فرانسه، محصول برهه خاص زماني است که با پايداري و پويايي از آغاز انقلاب ملي طي سال1789تاکنون همچنان ادامه داشته است. گفتني است که برهه زماني فوق نيز خود به سه دوره به شرح ذيل قابل تقسيم مي باشد:
    - دوره اول (طي سال هاي1879-1789:) تلاش در جهت نيل به آموزش ابتدايي براي کليه کودکان واجب التعليم.
    - دوره دوم (طي سال هاي 1975-1880:) تلاش در جهت تحقق آموزش پايه و رايگان تا پايان دوره کالج (رده سني16 سال) براي کليه رده هاي سني
    - دوره سوم (طي سال هاي2003- 1975:) تحقق برنامه هاي آموزش پايه و رايگان تا پايان مقطع متوسطه براي90 درصد از دانش آموزان رده هاي سني ذي ربط و فراهم سازي امکان برخورداري از آموزش عالي و کارآموزي حرفه اي مداوم و جاي دهي شغلي براي کليه متقاضيان فرصت شغلي.مقاطع آموزش پيش دبستاني، آموزش ابتدايي و کالج هاي دانشگاهي 3 مقطع اصلي آموزشي کشور فرانسه راتشکيل مي دهند.اکثريت شهروندان فرانسوي درمراکز آموزش متوسطه حضور يافته،ديپلم متوسطه دريافت نموده و برخي ديگر نيز به آموزش فني وحرفه اي روي مي آورند.بالغ بر13ميليون دانش آموز در مدارس کشور فرانسه به تحصيل مبادرت مي نمايند. نظام آموزشي کشور يکپارچه بوده واين در حالي است که ساختار حال حاضر آن در خلال دهه هاي60 و70 دستخوش تغييرات تدريجي گرديده است که از جمله اين تغييرات مي توان به تفکيک مقاطع آموزش ابتدايي ومتوسطه از يکديگر اشاره نمود.از دهه70 کشور فرانسه از افزايش قابل توجهي در توسعه ورشد نظام آموزش پيش دبستاني برخوردار شده است.دراين حين با توجه به تغييرات آموزشي کشور، امکان حضورکليه کودکان گروه سني 5-3 سال در کلاسهاي پيش دبستاني فراهم گرديد. از سال 1967، سن حضور دانش آموزان در مدارس مقطع آموزش پايه بين رده هاي سني 16-6 سال تعيين گرديده است. کشور فرانسه با برخورداري از تعداد60 هزار مدرسه ابتدايي، به فراهم سازي تسهيلات آموزشي لازم براي دانش آموزان ، در خلال 5 سال اول آموزش رسمي مبادرت نموده است. در3 سال اول آموزش رسمي، آموزش پايه در حوزه مهارتهاي پايه (ابتدايي ) ارائه گرديده ودر دو سال باقي مانده دانش آموزان، آموزش هاي لازم را فراگرفته ومدارس ابتدايي را پشت سر مي گذارند. مقطع آموزش متوسطه نيز خود به دو مرحله متوالي تقسيم مي گرددکه به نام سيکل يا دوره نامگذاري شده است. تقريبا کليه کودکان رده هاي سني11 تا 15 سال در کالج ها حضور مي يابند. از سال 1975تنها تعداد يک کالج جهت آموزش توانايي هاي مختلط اجتماعي به کليه دانش آموزان صرفنظر از سطح پيشرف تحصيلي آنان وجود داشته است.پس از گذراندن دوره3 آموزش دانش آموزان به کالج هاي عمومي، فني ويا فني حرفه اي راه يافته که آنها را براي آزمونهاي مکاتبه اي کارشناسي يا مهندسي آماده مي نمايد. درمقطع مذکور از دانش آموزان رده سني18 سال ثبت نام بعمل مي آيد.تصميم گيريهاي آموزشي درخصوص دروس تجديدي، تعيين کلاس هاي بالاترآموزشي،تغيير رشته تحصيلي با روند گفتگوي ميان مدارس ( معلمان،کادر اجرايي وپرسنل دستيار)، اولياء و نمايندگي هاي دانش آموزي صورت مي گيرد. اگرچه معلمان به ابراز نظرات خود در شوراهاي آموزشي مرکب از نمايندگان دانش آموزي ،معلمان ووالدين- مبادرت مي نمايند،با اين وجود والدين از حق تقاضاي ورود دانش آموزان به مقاطع بالاتر آموزشي و يا تقاضاي تکرار سال تحصيلي گذشته برخوردار مي باشند. درکليه مدارس کشور،مشاوران متخصصي در جهت ارائه خدمات مشاوره به دانش آموزان،والدين ومعلمان در راستاي برطرف سازي مشکلات آموزشي پيش روي دانش آموزان،در نظر گرفته شده است .در حال حاضر فرم3 (سال آخر کالج ) نقطه آغازين آموزش کالج مي باشد که طي آن دانش آموزان در خصوص برخي از موضوعات مورد علاقه خود به مطالعه پرداخته و به تعيين رشته تحصيلي مبادرت مي نمايند.اکثريت قريب به اتفاق دانش آموزان کشور فرانسه در مدارس تحت نظارت وزارت آموزش ملي آموزش مي بينند. با اين وجود درحدود 100 هزار دانش آموز مواجه با معلوليت هاي مختلف جسماني، در مدارس استثنايي و تحت حمايت وزارت بهداشت و بالغ بر200 هزار دانش آموز در کالج هاي کشاورزي به تحصيل مبادرت مي نمايند. در مجموع بالغ بر300 هزار دانش آموز رده سني بالاي16 سال تحت دوره هاي کار آموزي- قرار گرفته اند.همگام با نظام آموزشي عادي کشور، کلاسهاي تخصصي تطبيق يافته در نظر گرفته شده است که نقطه مشترک و اتکاء آنها مدارس ابتدايي ومتوسطه است. برخي از برنامه هاي آموزشي من جمله برنامه آموزشي(CLIS) نيز به عنوان پلي در جهت باز گرداندن دانش آموزان به نظام آموزشي و برنامه آموزشي(SEGPA)به منظور ارائه آموزش هاي فني وحرفه اي عمومي به کودکان ونوجواناني که بنا به علل روانشناختي،عاطفي يا رفتاري با مشکلاتي در حوزه آموزش مواجه مي باشند، ارائه مي گردد.همچنين برنامه هاي آموزشي مشابه برنامه هاي فوق، در مدارس خاص در نظر گرفته شده است،که از آن جمله مي توان به مدارس تحت پشتيباني ونظارت وزارت بهداشت اشاره نمود. هدف ارائه برنامه هاي آموزشي فوق ارتقاي توانايي هاي با القوه دانش آموزان است. مدارس تحت نظارت وزارت آموزش ملي ممکن است عمومي يا خصوصي باشند. گفتني است که مدارس خصوصي بالغ بر 15درصد از دانش آموزان مقطع آموزش ابتدايي و 20 درصد از دانش آموزان مدارس مقدماتي متوسطه را تحت پوشش قرار داده اند. اکثريت مدارس خصوصي کشور در زمره مدارس کاتوليک بوده و با دولت قرارداد آموزشي منعقدمينمايند.

ساختار آموزشي اتریش:

آموزش فني و حرفه اي اساساً گروه سني 14 تا 15 ساله را در بر مي گيرد. دانش آموزان در سال نهم تقاضاي يادگيري يك فن  يا حرفه را بلافاصله بعد از تكميل تحصيلات اجباري مي كنند. آموزش فني و حرفه اي، آموزش مقدماتي افراد جوان را تكميل مي كند و آنها را به سمت فعاليت روزانه و زندگي همراه با كار با آماده كردن آنها براي يك شغل و حرفة ويژه سوق مي دهد.با ارائة طيف وسيعي از اطلاعات و با آشنا كردن دانش آموزان با شيوه هاي كاري مختلف و محيط كار محلي، آموزش فني و حرفه اي انتخاب شغل و حرفه را آسان مي سازد. رشته هاي اجباري كه مطابق با شغل مورد نظر تمايز يافته اند، اين اجازه را به دانش آموزان مي دهند تا 9 درس در هفته از رشته هاي اجباري انتخابي مانند تكنولوژي، صنعت و تجارت، مطالعات اجتماعي  زيست شناسي يا كشاورزي را انتخاب نمايند. دانش آموزان ممكن است در 6 درس در هفته از رشته هاي اجباري درسه گروه مستعد نام نويسي نمايند. بازديد از شركت و كار آموزي در كارگاه ها، مدارس فني و حرفه اي يا شركتها، دانش آموزان را با محيط كار آشنا مي سازد. تمامي دانش آموزان در دورة آموزش فني و حرفه اي طرز استفاده از كامپيوتر در مقاصد علمي و فني، بويژه به عنوان بخشي از رشته هاي اجباري انتخابي مي آموزند. متناسب با وضعيت محلي، دورة آموزش فني و حرفه‌اي، در مدرسة جداگانه يا همراه با يك مدرسة آموزش اجباري عمومي اداره مي شود.

آلمان

هدف اصلی آموزش فنی وحرفه ای دولت فدرال آلمان ازآموزش ابتدایی و مستمر ، ایجاد فرصت های شغلی واستخدامی طولانی مدت برای یادگیرندگان است.این مسأله هم از نظر اقتصادی و هم ازلحاظ اجتماعی حائزاهمیت است وتعداد مراکزآموزشی ومواد درسی ومنابع انسانی مناسبی رادربرمی گیرد.بنابراین مکان های آموزشی وکیفیت منابع درمؤسسات آموزش فنی وحرفه ای شاخص های مهمّی درامرکیفیت سیستم آموزش فنی وحرفه ای آلمان می باشند(Federal Ministry Of Education &Research 2002) .

آموزش فنی وحرفه ای آلمان براساس «سیستم دوال» می باشدکه به مثابه ی سیستم شاگردی مدرن دربریتانیا می باشد.در آموزش فنی وحرفه ای ابتدایی، آموزش ازسوی شرکت ها(سه یاچهارروز درهفته) ارائه می شود و کارآموزان دردوره ی دانشکده ی حرفه ای(یک یادو روز درهفته)حضورمی یابند. به عبارتی قسمت نظری رادردانشکده وعملی رادرشرکت یاکارگاه می گذرانند.پیاده سازی واقعی آموزش تحت مسؤولیت سازمان های آموزشی ،گروه های حرفه ای وشرکت های تجاری می باشد (Gutschow 2001 ).

استانداردها برای آموزش درشرکت (عملی) قوانین آموزشی می باشدکه کیفیت رابا استفاده از شاخص های زیر نشان می دهد:

-  تعیین وانتصاب شغل بانیاز به آموزش رسمی  -  مدّت آموزش      -  مهارت ها ودانش که بایدکسب شود

-  دستورالعمل ها بادرنظرگرفتن محتوای آموزش وجدول زمانی برای دستیابی به این مهارت ها ودانش (برنامه آموزش عمومی)

- نیازمندی آزمون( Gutschow 2001 )

آزمون ازسوی احزاب وگروه های کارامدوماهروازطریق نمایندگانی از کارفرمایان،کارمندان ومربیان درهیأت آزمون سازماندهی می شود.آموزش در مدارس ومراکز حرفه ای ازسوی قوانین lander نظام دهی می شودولی براساس چارچوب برنامه ای است که ازطرف قوانین آموزشی وضع می شود . سیستم بیمه کیفیت دراین مراکزازبیشترین اهمیت برخورداراست . بعضی مؤسسات اقدامات کیفیتی رابه عنوان روزی درذخیره ی پول پیاده سازی می کنند.حال آن که برخی دیگرسیستم های کنترل کیفیت فرایندگرا رابراساس استاندارد ISO 9000 پیاده می کنند.درسطح آموزش فنی وحرفه ای مستمر،بیمه ی کیفی برای آموزش فنی وحرفه ای درشرکت یاآموزش که ازسوی شرکت برای کارمندان سرمایه گذاری شده باشد،اغلب برمدیریت کیفیتی وگواهی نامه مطابق با ISO 9000  تکیه   می کندGutschow 2001) ).

آموزش ازسوی اداره ی کار فدرال(اغلب برای بی کاران)نظارت می شودوکیفیت آموزش را بررسی می کند.درمرکزاین استانداردها ملاک ومعیارهایی وجود دارندکه ارائه دهندگان آموزش بایدآن ها رابرآورده سازندمثلا روش های تدریس یا صلاحیت کارمندان واعضای این استانداردها هرچند به طورمنظم به روز می شوند.

آفریقای جنوبی

چارچوب شرایط وصلاحیت های ملی آفریقای جنوبی با تعهدی متوازن ومضاعف در صدد است تانیازهای یادگیرندگان را برآورده سازد ونیازهای اجتماعی واقتصادی کشوررارفع کند.دراین چارچوب با تعهدقوی و شدید،اصول یادگیری مداوم موردتأکیدقرارگرفته است.

شاخص های کیفی برای چارچوب شرایط بایداهداف زیررادربرگیرد:

- تلفیق (دانش نظری وعملی ،درارزش ونگرش هابایدهمه ی شرایط واستانداردهاجمع شود.)

- نتایج یادگیری(استانداردهای موردانتظارازدستیابی وموفقیت به روشنی بیان شودوبرنامه هایی جهت تضمین موفقیت طرح ریزی شوند.)

- دسترسی ،متغیربودن(قابل ارائه درجاهای دیگر)وپیشرفت(یادگیری بایدمنجربه یک یادگیری مستمروفرصت شغلی شود.).

- جبران (دسترسی بیشتری برای آن دسته افرادی که قبلاً فرصت هایی راازدست داده اند فراهم باشد)

- توسعه وارتقای شخصی وملی (یادگیرندگان بایدتوانمندشده ،هم برای برآورده سازی نیازهای توسعه خودو کشورشان قادرشوند.)

گروه های بیمه کیفی آموزش، مجاز به نمایش وممیزی موفقیت  مجموعه ی خاصی از استانداردهاوصلاحیت های ثبت شده می باشند.گروه های بیمه ی کیفی نیزارائه دهندگان آموزش را ازنظر یادگیری وموفقیت دریادگیری با این استانداردها و شرایط ارزیابی می کنند و سپس مجوزرسمی به آن ها             می دهند(South African Qulification Authority 2001b  ).

ستاد شرایط وصلاحیت ها، شاخص های کیفی درسطح مؤسسه ها را توسعه می دهند.ارائه دهندگان تنهادر صورتی مجازومعتبرشناخته می شوندکه :

- به عنوان یک ارائه دهنده ثبت شوند.

- دارای یک سیستم مدیریت کیفیت که شامل اهداف وخط مشی های روشنی باشد.

- دارای روش ومکانیزم بازنگری وبررسی مجدّدباشند.

- دارای منابع فیزیکی ،مدیریتی ومالی لازم جهت توسعه ،ارائه وارزیابی برنامه های یادگیری خاصی باشدکه منجربه موفقیت کارآموز می شود( South African Qulification Authority 2001a  ).

سیستم مدیریت کیفیت هم چنین باید از نیازهای یادگیرنده،نیازهای محلی،ناحیه ای وملی مطلع باشد(قابلیت دسترسی، استطاعت مالی و...) تا با ارزیابی درست،آموزش یااستانداردهای آموزشی درستی ارائه دهد.

شاخص های کیفی درسطح برنامه برای ارزیابی کیفیت خط مشی های ارائه دهندگان و عملکرد آن ها درمواردزیر توسعه یافته است:

- طرح توسعه ی دوره / برنامه                         - توسعه وارتقای موادآموزشی

- پشتیبانی وحمایت ازیادگیرنده                       - موضوع های قابل دسترسی ازقبیل فرصت های برابر

- درستی شواهدارزیابی وجذابیت سیستم ها وهم چنین استفاده ازمعلمان خصوصی وپیشکسوتان ومنابع یادگیری

- زبان تدریس ویادگیری                                            - ارزیابی

- قوانین پرداخت شهریه ها ومالیه                                 - همکاری ومشارکت ها

- مدیریت وسرپرستی                                                - بازاریابی

- ارزیابی وتحقیق                                                    - بررسی ها ومکانیزم های بیمه ی کیفی داخلی

- اعتبار وبازنگری بیمه ی کیفی

گروه های بیمه ی کیفی آموزش باید:

- ارائه دهندگان آموزش راازجهت صلاحیت ها(شرایط) یااستانداردهای خاص مجازومعتبربشناسند.

- کیفیت رادرمیان ارائه دهندگان ارتقا دهد؛                                      -  شرایط را نشان دهد؛

-  برآورد ارزیابی کنندگان راصورت دهند؛           - گواهی یاتصدیق یادگیرندگان راانجام دهند؛

- همکاری باگروه های متعادل سازی راداشته باشند.              - پایگاه داده ای را حفظ کند؛

 - استانداردهای جدیدیاشرایط جدیدی رابرای گروه های استاندارد ملی توصیه یاپیشنهادکند؛

- گزارش هایی را ارئه دهدودیگر عملکردهای تعیین شده ازسوی ستادرا اجراکند(South African   ).

ایالات متحده ی آمریکا

آموزش فنی وحرفه ای ایالات متحده ی آمریکا یک سیستم تعریف شده وکامل نمی باشد و دقیقاً با برنامه هایی پراکنده وغیرمتمرکز مشخص شده اند    (B Brand 1998 ).

تأکید اصلی آموزش فنی وحرفه ای درآمریکا ازمدرسه به کار می باشد.برنامه های به اصطلاح«Tech Prep »مسیراصلی آموزش کارآموزان یادانش آموزانی که ازدبیرستان مستقیماً واردآموزش بعدازدوره ی متوسطه می شوندرانشان می دهد. «Tech Prep »برنامه ی آموزشی است که ازدبیرستان شروع می شودودرمؤسسه بعد ازدوره ي متوسطه ادامه می یابدوهمراه با یک مدرک علوم کاربردی یاگواهی نامه دوساله یا یک دوره ی شاگردی یا کارآموزی دو ساله به پایان می رسد (Illinois Tech Prep 2002 ).

هدف آموزش فنی وحرفه ای ،بهبودوارتقای برنامه های آموزش فنی و حرفه ای ازجمله برنامه های Tech Prep می باشد(Carl D Perkins ). این مرکزبه ارتقای استانداردهای آکادمیک (تحصیلی)می پردازدوفعالیت هایی را توسعه می دهدکه دستورالعمل های فنی و حرفه ای وتحصیلی را با هم ادغام کند.

بریتانیا

استانداردهای حرفه ای ملی در بریتانیا تلاش می کند تا یک سیستم کاربردی ملی را از استانداردهای کیفی حرفه ای پایه گذاری کند.این شرایط برپایه ی استانداردهای شغلی ملی هستند، در واقع استانداردهای عملکردی که ازاپراتوریا افرادماهر وکارامدانتظارمی رودراانجام دهد.اگرچه این شرایط به طورجهانی میان کارمندان وکارفرمایان تثبیت شده است.

اهداف مقامات ازبه نمایش درآوردن چنین فعالیت هایی،تضمین کیفیت برنامه ها برطبق برنامه ی آموزشی طرّاحی شده برای مواردزیرمی باشد:

- تضمین کندکه استانداردهای موردنیاز،نیازمندی های کیفیتی،سختی هاوضعف هاوپایداری درشرایط رابرآورده سازد.

- بهبود مستمرواعتمادعموم به کیفیت رابالا ببرند.

- تاثیروکارایی برنامه ی آموزشی اعتباری راتحت کنترل وبررسی داشته باشند.

برطبق نظریات وگفته های Seyfried ،شش جنبه ازآموزش فنی وحرفه ای دربریتانیا مهم ترین موضوع های رقابتی درسطح سیستم راتشکیل می دهند:

-  ارتباط با آموزش فراهم شده                             -  اعتمادبه استانداردهای آموزشی

-  باورپذیری شرایط وصلاحیت ها                        -  رقابت مربیان

-  انعطاف  پذیری کارآیی                     - سؤال«چه کسی سودمی بردوچه کسی پرداخت می کند؟»

برنامه ها،فرایندها وروش های موردنیاز جهت تضمین کیفیت بالا ،پایداری واستانداردهای سخت درارزیابی واعطای صلاحیت ،تحت برنامه ها وقوانینی مشخص می شوند.شبکه های آموزشی حرفه ای دربریتانیا،شاخص های کیفی زیررابه کارمی برد:

-        کمّی: زمان های جایگزینی         -   کیفی: رضایت ودرنظرگرفتن نیازهای فردی

سوئد

کیفیت درسوئد نه تنها کیفیت آموزش فنی وحرفه ای را در بر  می گیردبلکه مضامین اجتماعی وسیع ترواهداف کلی چون خلّاقیت رانیزدرنظر   می گیرد.پیچیدگی مشترکین ودیگرسهام داران حیاتی ومهم می باشد؛زیرا درانواع مختلف ارزیابی ها چه کیفی  وچه کمّی، نتایج مفید برای توسعه دهندگان، برنامه ریزیان وتصمیم گیران کاربرد دارد.

آموزش فنی وحرفه ای وآموزش عمومی کاملاً وبه روشنی ازهم مجزا نیستند وهدف سیستم آموزش سوئد کم کردن فاصله یاشکاف بین آموزش فنی وحرفه ای وآموزش عمومی تاحدّامکان می باشد.وزارت آموزش وعلوم سوئد  پی برده است که آموزش فنی وحرفه ای با کیفیت بالا درصورتی که همکاری نزدیکی بین مدرسه وزندگی وجود داشته باشدامکان پذیرودست یافتنی است. برنامه های حرفه ای درسطح دبیرستان به عنوان آموزش فنی وحرفه ای ابتدایی درنظرگرفته شده است دیگراشکال آموزش ازبازار کارگرفته تامدارک حرفه ای دردانشگاه به عنوان آموزش فنی وحرفه ای مستمردرنظرگرفته شده است.ازآن جایی که سیستم آموزشی درسوئدخیلی تمرکززدا می باشد، عمومیت دادن  مدیریت کیفی خیلی مشکل است. (Seyfried,Kohlmeyer&Futh-Riedesser 1999 )

مؤسسات آموزشی خصوصی ازسوی ممیزی سالانه ،نیازهای آموزشی که خودبه وسیله ی انجمنی از مشاغل کوچک رهبری می شودبه عنوان یک مکانیزم ارزیابی کیفی بالفعل عمل می کند.

درسوئد هیچ برنامه ای ازشرایط حرفه ای وجودندارد.هیأت بازارکارملی سوئد،دارای یک سیستم ارزیابی مستمری از سال 1979 می باشد.این هیأت ازشاخص های کیفی زیردرسطح سیستم استفاده می کند:

- تاثیراشتغال شش ماهه بعدازتکمیل آموزش           - تناسب مشترکینی که آموزش را تکمیل کردند

- کاربرد آموزش

ازسال 1994 هیأت بازار کارناحیه ای ،ازقوانین جدیدی پیروی کردکه مقامات وستادهای دولتی رابرای آموزش ارائه دهندگان خصوصی راهنمایی کرده وبعضی درتوسعه وارتقای شاخص های کیفی مناسب شرکت کردند.بعضی مشاغل واقدامات آموزشی ،گواهی نامه های آموزشی یا استانداردهای کیفی خود را توسعه دادندکه ازسوی نمایندگی های بازارکاربه تصویب رسید.

درپایان ،شاخص های کیفی درسطح سیستم عبارتنداز:مربیان باید آموزش مناسبی راگذرانده باشندوشهرداری ها،آموزش های مستمروآموزش های بعدی رافراهم سازند.لازم به ذکراست که کیفیت آموزش فنی وحرفه ای به محتوا،محیط یادگیری وصلاحیت مربی بستگی دارد.البته برآخرین موردیعنی (صلاحیت مربی) به ویژه درمحیط کارمتغیرباافزایش تقاضا برای مهارت های عمومی تأکیدمی شود (Abrahamsson 1999 ).

اولویت ها درآموزش فنی وحرفه ای سوئدعبارتنداز:

- آموزش مربی(هم ابتدایی وهم مستمر)               - راهنمایی حرفه ای

- پشتیبانی برای تجربه کاری                  - درنظرگرفتن نیازهای افرادباناتوانی ها(شامل بازسازی حرفه ای )

- تاریخچه یاشرحی بالاتر از تحقیق دربخش

شبکه های آموزش فنی وحرفه ای درسوئد شاخص های کیفی زیررابه کار      می برند:

- کمّی:کمیت دوره ها ومشترکین،میزان اشتغال کارآموزان

- کیفی: رضایت شرکت ها ورضایت مشترکین(Seyfried,Kohlmeyer&Futh-Riedesser 1999 ).

 

نیوزلند

ستادصلاحیت ها وشرایط نیوزلندجهت سرپرستی ونظارت توسعه ی چارچوب ملی تاسیس شد. سازمان های آموزش صنایع جهت کمک به توسعه ی استانداردهای خاص صنایع وشرایط مربوط به آن تشکیل شد (New Zealand Qualifications Authority 2001 ).

این ستاداخیراً سیستم بیمه ی کیفی راتوسعه داده وپیاده سازی کرده است که ازسوی سرویس بیمه ی کیفی مدیریت می شود.اینستادبرثبت ارائه دهندگان آموزش، ثبت واحدها واستانداردها ومیزان استانداردهای دستیابی وموفقیت در چارچوب شرایط،اعتبارمدارس ،مؤسسات ودیگرمراکزآموزشی که دوره های آموزشی تصویب شده را ارئه می دهندو… سرویس کیفی ازحسابرسی ها وممیزی های کیفی سیستماتیک استفاده می کندتامشخص سازدکه چه مقدار سیستم های کیفیتی مؤثرهستند.ارائه دهندگان بایدقبل از حسابرسی یک خود ارزیابی داشته باشند.استانداردهایی که ارائه دهندگان وسازمان های آموزشی، ممیّزی وحسابرسی می کنندازطریق مشاوره باسهام داران توسعه می یابند (New Zealand Qualifications 2001 ).

شاخص های کیفی درمحیط های آموزشی نیوزلند درحال حاضر بیشتر بر کیفیت برپایه ی خروجی ها تأکیدمی کنندتاکیفیت برپایه ی ورودی ها.

شاخص های کیفی درسطح سیستم ازسوی ستاد شرایط وصلاحیت های نیوزلند، برای حسابرسی ارائه دهندگان آموزش برطبق اصول زیر وضع شدند:

-  هرارائه دهنده دراصل مسؤول کیفیت آموزشی است که ارائه می دهد.

- ممیزی های ستادشرایط وصلاحیت های نیوزلند بررسی می کندکه آیا اهداف هرارائه دهنده برآورده شده است.

-  زمانی که ممیزی برای سرویس های بیمه ی کیفی موردتأکید قرارگیرد، کیفیت وارتقای کیفیت به طورخارجی کنترل می شود.

- بیمه ی تضمین خارجی کیفیت برکارایی ومؤثربودن سیستم مدیریتی کیفی ارائه دهندگان تأکید می کند. بنابراین خودارزیابی هرارائه دهنده مهم وحیاتی می باشد.

- تضمین خارجی کیفیت باعث ایجاد اطمینان دریادگیرندگان می شود.

- ارائه دهندگان مختلف نیازبه سطوح مختلفی ازحسابرسی وممیزی دارند.

واحدتجاری ممیزی،اعتبارومصوبه های ستادصلاحیت هاوشرایط نیوزلند،شاخص های کیفی رادرحوزه های زیربرای استفاده دراعتبارارائه دهندگان توسعه داده است:

- مدیریت واداره                                                       - پرسنل

- منابع فیزیکی ویادگیری                                              -  پشتیبانی وثبت اطلاعات یادگیرنده

- توسعه ،ارائه وبازنگری برنامه ها                                   -  ارزیابی ومتعادل سازی

- اطلاع وگزارش میزان موفقیت یادگیرنده                          - تحقیق(New Zealand 2001 )

برای قدرت واختیاربیشترجهت تخصیص بودجه ی مالی،عملکردسازمان های آموزشی صنایع بایددر پایه ی شاخص های کیفی درسطح سیستم ارزیابی شود.این شاخص ها خروجی هایی نظیر اعتبارهای  بدست آمده وشرایط وصلاحیت های تکمیل شده توسط کارآموزان را همانند ورودی های مثل داده های مشارکت اندازه می گیرد.این سیستم برکارآموزان تأکیدمی کندوکیفیت رابا در نظر گرفتن  شاخص های کیفی در سطح مؤسسه مثل موارد زیر تعیین می کند:

- میزان مشارکت برطبق سطح برنامه                                                   - توزیع سنی/نژادی

- تاریخچه ی آموزشی                               - سطوح موفقیت ودستیابی

- میزان استهلاک                                    - هزینه ی آموزشی(Skill New Zealand 2001 ).

تاريخچه آموزش و پرورش فني و حرفه اي در ايران:

       در ايران پايه هاي نخستين مدارس جديد آموزش و پرورش فني و حرفه اي به بيش از 144 سال پيش برمي گردد كه در محتواي برنامه هاي آموزشي اين مدارس، علاوه بر خواندن و نوشتن و شرعيات، نقاشي، چاپ، مجسمه سازي، علوم و فنون جديد نيز گنجانده شده بود.
نخستين مدرسه‌ي هنري ايران در سال 1278 هجري قمري به همت ابوالحسن غفاري تأسيس شد. و پس از وي در سال 1328 هجري قمري كمال الملك غفاري مدرسه «صنايع مستظرفه» را با دو رشته نقاشي و مجسمه سازي تأسيس كرد.
نخستين مدرسه جديد به همت ميرزا تقي خان اميركبير به نام دارالفنون تأسيس گرديد كه در آن دروس علمي، فني، نظامي و پزشكي تدريس مي شد.
اولين سنگ بناي هنرستانهاي فني در ايران با مشاركت كشور آلمان به نام هنرستان صنعتي تهران(هنرستان شهيد بهشتي فعلي در منطقه 12 تهران) در سال 1286 هجري شمسي گذاشته شد. كه در واقع روش آموزش كلاسيك اولين گامهاي خود را برداشت و پس از طي فراز و نشيب هاي فراوان، بعد از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي همه ساله بر تعداد هنرستانهاي فني،حرفه اي و كشاورزي كشور افزوده مي شود.
ساختار شاخه هاي تحصيلي :

1- شاخه نظري : اين شاخه مشتمل بر 4 رشته ي رياضي _ فيزيك ، ادبيات و علوم انساني، علوم تجربي و علوم معارف اسلامي است . حدود 52 واحد از درسهاي اين شاخه ، در همه ي رشته ها به صورت مشترك و بيشتر در پايه هاي اول و دوم ارائه مي شود. درسهاي اختصاصي اين شاخه در كليه ي رشته ها حدود 44 واحد است كه بيشتر در پايه سوم ارائه مي گردد.واحدهاي آموزشي مربوط به اين شاخه«دبيرستان»ناميده مي شوند.

2- شاخه كاردانش:  اين شاخه داراي سه زمينه ي صنعت، كشاورزي و خدمات است و هر زمينه داراي يك يا چند گروه و هر گروه داراي يك يا چند رشته ي اصلي است و هر رشته داراي يك يا چند رشته ي مهارتي است.در كليه ي رشته هاي مهارتي اين شاخه 53 واحد به درسهاي عمومي و انتخابي و حدود 43 واحد به درسهاي مهارتي اختصاص دارد. واحد هاي آموزشي مربوط به اين شاخه «هنرستان كاردانش»ناميده مي شوند.
3- شاخه ي فني و حرفه اي:  اين شاخه مشتمل بر سه زمينه ي صنعت، خدمات و كشاورزي است و هر زمينه داراي چندين رشته است. 58 واحد از درسهاي اين شاخه در همه رشته ها به صورت مشترك ارائه مي شودو درسهاي اختصاصي براي هر رشته، حداكثر 39 واحد است. واحدهاي آموزشي مجري اين شاخه، «هنرستان»و دانش آموزان آن«هنرجو»و دبيران تخصصي آن«هنرآموز»ناميده مي‌شوند.  

4. آموزش های جبرانی و بزرگسالان : این آموزش ها برای تکمیل تحصیلات کسانی ارائه می شود که به دلایلی قادر نبوده اند به شیوه ی معمول ، دوره ی متوسطه را در رشته وگرایش مورد نظر خود به اتمام برسانند و یامی خواهند به منظور تغییر رشته ،گرایش ویا مواردمشابه دیگر به طور همزمان دروس خاصی را بگذرانند .

5. دوره ی پیش دانشگاهی :هدف کلی این دوره آماده کردن نسبی دانش آموزان برای ورود به تحصیلات عالی است . تعداد واحدهای درس این دوره 32 واحد است که در دو نیم سال تحصیلی ارائه می شوند . به کسانی که این دوره را با موفقیت به اتمام برسانند،گواهینامه ی تحصیلات پیش دانشگاهی داده می شود . دارندگان این مدرک،می توانند در آزمون ورودی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی،شرکت کنند.لازم به ذکر است که این دوره ازسال تحصیلی جاری باعنوان پایه چهارم ی به دوره ی متوسطه نظری ملحق شده است .

6 . دوره های کاردانی پیوسته :هدف از ایجاد این دوره به عنوان بخشی از نظام آموزشی علمی – کاربردی،تربیت نیروی انسانی رده های میانی(تکنیسین،سرپرست و مربی) برای بخش های مختلف اقتصادی،اجتماعی وفرهنگی کشوراست.دارندگان دیپلم فنی و حرفه ای بر ساس ضوابط،به طور مستقیم می توانندوارد این دوره شده وبا گذراندن 72 واحد،مدرک کاردانی دریافت کنند .    

نتیجه گیری : براي فراگيرشدن فرهنگ فنی و حرفه ای وكارآفريني، بايد تغييراتي در سيستم آموزشي و محتواي دروس مدارس و دانشگاهها داده شود و افرادي در رأس امور قرار گيرند كه علاقه‌مند به ايجاد و توسعه فعاليتهاي توليدي بوده و شرايط مناسب را براي ظهور كارآفرينان خلاق را فراهم سازند. مطابق يافته‌هاي بدست آمده در اين پژوهش، انگيزه دانش آموزان و دانشجويان هنرستانها و آموزشکده فني حرفه‌اي، موجب رشد نگرش مناسب و تقويت روحيه کارآفريني در آنها شده و نقش مؤثري در رفتارکارآفريني آنان داشته‌است. مطالعه تطبيقي نظام آموزش عالي ايران و کشورهايي که در توسعه آموزش فني و حرفه‌اي پيشرفتهاي روزافزوني داشته اند، نشان مي‌دهد که با شناسايي و به‌کارگيري روشهاي مؤثر آموزشي در برگزاري دوره‌هاي آموزشي مورد نياز،و پيش بيني شده، همچنين تدوين نظام جامع ارزيابي آموزشي و محتواي آن با توجه به ملاکهاي آموزش کار و برقراري مکانيزم بازخورد منظم و روزآمد و اصلاح و بهسازي برنامه‌هاي اين هنرستانها و آموزشکده ها، موجبات رشد خلاقیت و کارآفريني در دانش‌آموختگان اين مؤسسات فراهم خواهد شد.

با توجه به نتايج حاصله از اين پژوهش برخي راهکارهاي مهم ارائه مي‌گردد:

- فرهنگ‌سازي بمنظور ايجاد منزلت اجتماعي دوره‌هاي فني و حرفه‌اي، بگونه‌اي که فارغ‌التحصيلان اين آموزش‌ها از شأن و منزلت خاصي برخوردار باشند و اين موجب خواهد گرديد تا انگيزه کارآفريني در آنان تقويت شود.

- استفاده از برنامه‌هاي آموزشي مناسب اعضاي هيات علمي توانمند و مربيان ماهر جهت نائل آمدن به اهداف آموزش‌هاي فني و حرفه‌اي

- ايجاد تسهيلات براي جوانان و فراهم آوردن اسباب تشويق آنان براي ورود به دوره‌هاي فني- حرفه‌اي

- تعيين هدفهاي آموزشي و تربيتي با توجه به احتياجات و مشکلات اجتماعي بطوريكه هدفها زاييده فعاليتهاي فعلي و جاري بوده و تغييرات فرهنگي را مورد توجه قرار دهند.

- توجه به نيازها، علايق و امكانات فراگيران در تعيين اهداف سيستم آموزش فني- حرفه‌‌اي

- توجه به اصل يادگيري مادام‌العمر در تعيين اهداف کلي در اين سيستم آموزشي

- تغيير جهت‌گيري دروس به سمت نيازهاي بازاركار و بكارگيري الگوهاي جديد يادگيري فعال كه درنهايت به بهبود چشم‌انداز اشتغال فارغ‌التحصيلان منتهي گردد.

- بهبود همكاري و تعامل بين وزارت آموزش و پرورش، وزارت كار و وزارتخانه‌ها و بخشهاي مسئول آموزش فني و حرفه‌اي، مديران محلي و ناحيه‌اي، سازمانهاي كارگري و كارفرمايي، مؤسسات كارآموزي وكارفرمايان انفرادي در هر ناحيه.

- شركت‌دادن دانش‌آموزان در كارهاي پاره‌وقت خارج از ساعات مدرسه كه ساختار رسمي داشته باشد.

- افزايش كيفيت آموزشي از طريق افزايش مشاركت صنايع در حمايت از مدارس و بخش آموزش فني و حرفه‌اي

- تاكيد بيشتر بر كسب مزيت‌هاي رقابتي اصلي شامل مهارتهاي فني، اجتماعي، سازماني، قانوني، فرهنگي و كارآفريني از طريق يادگيري فعال

- تدارك ابزارهاي پشتيباني شامل تربيت مربيان و آموزگاران، ارزشيابي و اعطاي مدارك، توسعه زيرساختها و فعاليت‌هاي توسعه منابع انساني.

- اصلاح ساختارهاي اداري و بازاركار در جهت ارتقاء جايگاه مشاغل فني و حرفه‌اي

- تشکيل ستاد کارآفريني در آموزشکده‌هاي فني و حرفه‌اي کشور بمنظور برنامه‌ريزي مؤثرتر توسعه کارآفريني مطابق با شرايط و ويژگيهاي منطقه‌اي.

- ارائه کمکهاي مالي مثل معافيت مالياتي، مشاوره شغلي، تسهيلات بانکي و غيره از جانب مسئولان دولتي و تسهيل در روند اجراي اين امور

- تشکيل شوراهاي پژوهشي در آموزشکده‌هاي فني و حرفه‌اي به منظور توسعه برنامه‌هاي کارآفريني

- تصويب اجباري بودن گذراندن درس کارآفريني براي تمامي دانشجوياني که در اين آموزشکده‌ها مشغول تحصيل مي‌باشند

-  برقراري نظام استاد راهنما در اين آموزشکدها، بگونه‌اي که هر دانشجو پس از ورود به آموزشکده توسط استاد راهنما جهت مشاوره شغلي و تحصيلي مورد راهنمائي و رهبري قرار گيرد

- برگزاري مستمر دوره‌هاي ضمن خدمت براي مدرسين و هنرآموزان درس کارآفريني بمنظور ارتقاي سطح علمي آنان

- برگزاري همايش‌هاي منطقه‌اي در سطح آموزشکده‌ها با دعوت از کارآفرينان موفق منطقه‌اي

- انتشار نشريه مرتبط با فنی و حرفه اي با مشارکت فعال مدرسين و دانشجويان و دانش آموزان

-  تشکيل هسته‌هاي فني و حرفه‌اي دانشجوئي و دانش آموزی  در سطح آموزشکده‌هاو هنرستانها بمنظور تقويت روحيه کارآفريني

- استفاده بهینه از ایام تعطیلات تابستانی جهت حرفه آموزی دانش آموزان و دانشجویان

- آموزش مهارت های زندگی تواًم با آموزش مهارت های حرفه ای

- اهمیت دادن و جدی گرفتن مهارت های عملی در دوره های پیش دبستانی و دبستانی

- فراهم آوردن امکان انتخاب یادگیری مهارت های  گوناگون برای نوجوانان و جوانان

- گسترش و تجهیز مراکز آموزش فنی و حرفه ای پاره وقت

- همراه نمودن گواهینامه مهارت با گواهینامه صلاحیت و کاردانی

- آموزش کار با رایانه و استفاده از اینترنت بمنظور تعمیق روحیه پژوهشگری و آشنایی با فرآیند حل مسئله

- جبران ( دسترسی بیشتری برای آن دسته از افراد که قبلا" فرصت هایی را از دست داده اند     

 

 

 

فهرست مطالب:                                                                                                    صفحه

چکیده                                                                                                                  2 

واژه های کلیدی                                                                                                      2

مقدمه                                                                                                                   3

بیان مسئله                                                                                                              3

ضرورت و اهمیت آموزش های فنی و حرفه ای                                                                 4

ساختار نظام های آموزش فنی و حرفه ای در کشورهای موفق                                                5

آموزش فنی و حرفه ای در مالزی                                                                                  5

آموزش فنی و حرفه ای در استرالیا                                                                                5

آموزش فنی و حرفه ای در فرانسه                                                                                 8

آموزش فنی و حرفه ای در اتریش                                                                                10

آموزش فنی و حرفه ای در آلمان                                                                                  10

آموزش فنی و حرفه ای در آفریقای جنوبی                                                                      11

آموزش فنی و حرفه ای در ایالات متحده آمریکا                                                               13

آموزش فنی و حرفه ای در بریتانیا                                                                                 13

آموزش فنی و حرفه ای در  سوئد                                                                                 14

آموزش فنی و حرفه ای در نیوزلند                                                                                16

آموزش فنی و حرفه ای در  ایران                                                                                  17

نتیجه گیری                                                                                                             18

 

 

منابع ومآخذ

-        شاه ولی ، منصور : یادگیری دانش سه گانه ، انتشارات نصوح ،  1382

-         امیران،حیدر:آشنایی بانیازمندی های نسخه ی سال2000 استانداردISO9001 ومستندسازی براساس این استاندارد،شرکت مشاورین کیفیت ساز،1381.

-        تسلسمی،محمدحسین:مدیریت کیفیت جامع درآموزش وپرورش،فصلنامه ی مدیریت درآموزش وپرورش،شماره ی21 ،دوره ی هفتم،انتشارات معاونت برنامه ریزی، 1380.

-        تیشه زن،بهمن:نواندیشی درمدیریت آموزش بابهره گیری ازمدیریت کیفیت فراگیر.

-        جواهریان،احمد:تضمین کیفیت ،کتاب ماد،تهران،1378.

-         زمردیان ،اصغر:مدیریت کیفیت جامع،اصول ،فنون وروش های اجرایی،موسسه ی مطالعاتی وبرنامه ریزی آموزش گسترش ونوسازی صنایع ایران،1373.

-        دمینگ ،ادوارد:خروج ازبحران،ترجمه ی نوروز درداری،انتشارات فرهنگی رسا،چاپ دوم،1377.

-        سالیس ،ادوارد:مدیریت کیفیت فراگیردرآموزش،ترجمه ی علی حقیقی،نشرهوای تازه،تهران،1380.

-        کزازی ،ابوالفضل:مدیریت کنترل کیفیت فراگیرنگرش کاربردی،انتشارات مرکزآموزش مدیریت دولتی.

-        موسوی ،علی: بهبودسیستم ازطریق رویکردمدیریت تضمین کیفیت درمرکزآموزش فنی وحرفه ای 22بهمن ساری، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاداسلامی اراک.

-         هوآرن،بریان ودیگران:QFD درخدمات،ترجمه ی محمدرضاعباسی ومهشیدیزدان پناه،مرکزآموزش مدیریت دولتی،1381.

 

-   آزاد، ابراهیم، (۱۳۸۵) " عوامل موفقیت در نظام های آموزش فنی و حرفه ای" " رشد آموزش شاخه حرفه ای، دوره دوم، شماره ۱ پاییز ۱۳۸۵، ۳۱ ۳۷      

-    تالیف یونسکو، (۱۹۷۳)" آموزش وکار آموزی معلمان فنی و حرفه ای" ترجمه اقبال قاسمی پویا دفتر تحقیقات و برنامه ریزی معاونت آموزش فنی و حرفه ای و موسسه انتشارات فاطمی، ۱۳۶۹

-  خلاقی، علی اصغر(۱۳۸۵)،" نقش و اهمیت آموزش های فنی و حرفه ای در توسعه اقتصادی" رشد آموزش شاخه حرفه ای، دوره اول، شماره ۳ بهار ۱۳۸۵، ۱۳ ۱۶                                                                                                       

-         عباسی، محمود (۱۳۷۸)،" دلایل عدم تمایل دانش آموزان مستعد نظام جدید بو شهر به ادامه تحصیل در شاخه فنی و حرفه ای" سال تحصیلی۷۷ ۱۳۷۶پایان نامه کارشناسی مشاور شغلی تحصیلی مرکز آموزش عالی فرهنگیان فارس

-        گودرزی، منوچهر (۱۳۷۰)، "عوامل موثر در جذب هنر جویان پسر به آموزشهای فنی و حرفه ای شهرستان اصفهان از دیدگاه هنرجویان"، پایان کارشناسی ارشد دانشکده علوم تربیتی اصفهان

-        اینترنت .                                                   

-        صلوات